System motywacyjny w przedsiębiorstwie - jak motywować pracowników?

Działania każdego przedsiębiorstwa zdeterminowane są przez czynniki zarówno otoczenia zewnętrznego w jakim funkcjonuje dana firma, jak i przez czynniki otoczenia wewnętrznego. Otoczenie wewnętrzne to nie tylko sposób i technologia wytwarzania, finanse, marketing czy dystrybucja jaka wyróżnia firmę spośród innych ale przede wszystkim zasoby ludzkie jakie posiada. Bo przecież, to kadra kierownicza i pracownicy tworzą organizację i to oni kształtują jej wizerunek i kierunki działania. To najcenniejszy kapitał organizacji, sukces firmy zależy od wykorzystania kwalifikacji, wiedzy i umiejętności naszych pracowników.
Powstaje jednak pytanie, co zrobić po rekrutacji i selekcji odpowiednich i wykwalifikowanych pracowników, aby zatrzymać ich w naszej firmie i skutecznie motywować do pracy? Z pomocą przychodzi cały szereg czynników motywujących, których właściwe dobranie i wykorzystanie pozwala na zbudowanie efektywnego systemu motywacyjnego w naszej firmie.

Podstawą tworzenia systemu motywacji w organizacji jest rozpoznanie potrzeb jej pracowników i stopnia ich zaspokojenia. Motywacja do różnorodnych działań zależy bowiem od potrzeb naszych pracowników. Aby skutecznie kierować działaniami podwładnych i pobudzać ich do określonych zachowań musimy dowiedzieć się, które z ich potrzeb nie zostały zaspokojone. A. Maslow dokonał podziału potrzeb ludzkich od tych najbardziej podstawowych do potrzeb wyższego rzędu. Jest to koncepcja hierarchii potrzeb. Wyróżnił on następujące potrzeby:

Najważniejsze wnioski dla kierowników płynące z tej teorii wskazują jak ważne jest badanie potrzeb pracowników. Gdy poznamy czego pragną nasi pracownicy i które z ich potrzeb nie są zaspokojone, możemy efektywnie zmotywować ich do pracy, poprzez dostarczenie odpowiedniego czynnika motywującego. I tak np. gdy nie zaspokojona jest potrzeba samorealizacji firma powinna stwarzać warunki do rozwijania się pracownika, wzbogacać treść jego pracy, powierzać trudniejsze zadania, zwiększać zakres jego obowiązków i odpowiedzialności. W przypadku potrzeb podstawowych, najskuteczniejszym czynnikiem motywującym będą pieniądze.

Innym sposobem spojrzenia na system motywacyjny w przedsiębiorstwie może być wykorzystanie zależności jaka powstaje między organizacją a jej uczestnikami. Jest to zasada równowagi sformułowana przez H. Simona, która zakłada, że każdy pracownik obejmując określone stanowisko wnosi do organizacji swój wkład (kwalifikacje, umiejętności, kreatywność, lojalność), otrzymując w zamian korzyści od przedsiębiorstwa (stanowisko pracy, prestiż zawodu, możliwości wynikające ze stanowiska pracy). Równowaga jest zachowana gdy:
WKŁAD=KORZYŚĆ Pracownik analizuje zatem, czy to co otrzyma od firmy pozwala mu na zaspokojenie potrzeb, satysfakcjonuje go i sprawia, że jest zadowolony z pracy. W przypadku, gdy wkład jest większy od korzyści pracownik może uwzględnić odejście do innej organizacji. Dlatego też, przedsiębiorstwo jeśli nie chce stracić pracownika powinno dążyć do zachowania równowagi organizacyjnej, poprzez zastosowanie zachęt w postaci nagród (premie, wyższe płace, wyróżnienia). Musi stale obserwować, czy to co oferuje swoim pracownikom jest współmierne z ich wkładem. To zaowocuje wzrostem zadowolenia pracowników, a co się z tym wiąże skutecznością ich działania i całej firmy. Zależność ta może być oceniana również przez organizacje. Kiedy firma uzna, że wkład pracownika jest za niski zastosuje kary lub go zwolni.

Na zakończenie, przyjrzyjmy się jakie czynniki motywacyjne może zastosować firma po rozpoznaniu potrzeb swoich pracowników i poznaniu ich preferencji w zakresie systemu motywacyjnego.
Czynniki motywacyjne możemy podzielić na płacowe i pozapłacowe. Do pierwszej grupy możemy zaliczyć: płace, nagrody, premie. W polskich przedsiębiorstwach to one najbardziej motywują pracowników i pozwalają na zaspokojenie ich potrzeb. Druga grupa to m.in. pochwały ustne, dobre warunki pracy, kursy, szkolenia, posiadanie telefonu/samochodu służbowego, wyjazdy rekreacyjne, spotkania integracyjne, możliwość korzystania z obiektów sportowych, subsydiowane posiłki.
Poza tym, możemy wyróżnić czynniki zabezpieczające, które również motywują pracowników. Jest to m.in. ubezpieczenie w przypadku długotrwałej lub stałej niezdolności do pracy, wypłata w razie redukcji zatrudnienia, badania okresowe.

Budowanie systemu motywacyjnego to niewątpliwie skomplikowane zadanie, wymagające odpowiedniego przygotowania, wprowadzenia, nadzorowania i aktualizowania. Nie możemy jednak zapominać o tym, że pracownicy to najcenniejszy kapitał naszej firmy i tworzenie takiego systemu jest niezbędne, aby zatrzymać ich w przedsiębiorstwie i skutecznie motywować do pracy. Najważniejsze w tym procesie jest poznanie potrzeb pracowników i dopasowanie do nich odpowiednich czynników motywujących.